Bill Gates: "Microsoft sẽ hỗ trợ VN phát triển CNTT, NẾU..."

(VietNamNet) - Nội dung làm việc quan trọng nhất trong một ngày bận rộn của Bill Gates tại Việt Nam, nhưng không hề xuất hiện trong lịch trình được công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng: Đó là buổi làm việc giữa vị Chủ tịch tập đoàn Microsoft và Ban chỉ đạo quốc gia về CNTT của VN, ngay sau khi kết thúc cuộc gặp gỡ với cộng đồng doanh nghiệp CNTT tại Nhà Hát Lớn đầu giờ chiều ngày 22/4.

Có thể nói, nội dung cuộc họp này chính là bức tranh toàn cảnh về triển vọng mối quan hệ hợp tác Microsoft - Việt Nam, và các sự kiện hàng loạt của Bill Gates trong một ngày tại Hà Nội chính là những mảng nhỏ trong bức tranh này.

Trong cuộc họp riêng giữa vị Chủ tịch tập đoàn Microsoft và Ban chỉ đạo quốc gia về CNTT Việt Nam - NSCICT (National Steering Committee on Information and Commuincation Technologies, được gọi tắt là Ban chỉ đạo 58), hai bên đã cùng đặt lên bàn thảo luận những vấn đề quan trọng và thiết thực nhất về triển vọng hợp tác giữa hãng phần mềm lớn nhất thế giới và Chính phủ Việt Nam.

Tham gia cuộc họp có Trưởng ban chỉ đạo QG về CNTT - Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm, Phó trưởng ban thường trực ban chỉ đạo 58 - Bộ trưởng Bộ Bưu chính Viễn thông Đỗ Trung Tá, thứ trưởng Bộ BCVT Vũ Đức Đam cùng một số thành viên khác của Ban chỉ đạo 58.

Khởi đầu buổi làm việc giữa Bill Gates và ban chỉ đạo 58, ông Nguyễn Ái Việt - Phó Chánh văn phòng Ban chỉ đạo QG về CNTT - giới thiệu về Chương trình ICT trọng điểm quốc gia (xem chi tiết trong box bên dưới), cùng những khả năng Microsoft có thể hợp tác trong chương trình này. Sau đây là những nội dung chính được ông Việt giới thiệu:

4 tiểu dự án của Chương trình ICT trọng điểm quốc gia:

1. Bước đầu tiên là quảng bá cho việc sử dụng ICT, tập trung vào các dịch vụ công như chính phủ điện tử, thương mại điện tử và phổ cập máy tính cùng Internet tại khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa.

2. Dự án phát triển ngành công nghiệp ICT xuất phát từ các dịch vụ như viễn thông và Internet, cung cấp nội dung, outsourcing phần mềm, lắp ráp đồ điện tử, hỗ trợ và tích hợp hệ thống. Mục tiêu của tiểu dự án này là phát triển các sản phẩm và thị trường ICT trong nước, mà cơ bản nhất là tập trung cho thị trường sở hữu trí tuệ vốn còn đang bỏ ngỏ.

3. Việt Nam hy vọng cải thiện và phát triển nguồn nhân lực - một trong những yếu tố được giới phân tích nhận định là còn thua kém so với các quốc gia như Ấn Độ và Trung Quốc, tập trung vào nâng cao chất lượng, trình độ và nghiệp vụ quản lý cho các chức vụ cao cấp như CIO (Giám đốc thông tin), quản lý dự án và phân tích hệ thống. Đây là những vị trí đang thiếu hụt khẩn cấp trong hệ thống IT Việt Nam, bên cạnh nhiều khiếm khuyết cần phải khắc phục trong cơ sở hạ tầng.

4. Tiểu dự án cuối cùng sẽ tập trung bù lấp chỗ trống trong cơ sở hạ tầng và hệ thống IT Việt Nam bằng các chiến dịch quảng bá truy cập Internet băng thông rộng, cung cấp các dịch vụ nội dung và mở rộng mạng lưới bưu điện văn hóa xã.

"Tổng quan, để Microsoft có thể tham gia tích cực vào tiến trình phát triển ICT tại Việt Nam, hai bên cần phải đạt tới được một giải pháp tổng thể chung cho vấn đề bản quyền sở hữu trí tuệ ở cấp Chính phủ".

"Việt Nam luôn mong muốn giải quyết dứt điểm vấn đề này, tuy nhiên, trên thực tế, còn rất nhiều thách thức cần phải khắc phục. Trước hết, thu nhập GDP bình quân đầu người chỉ mới bằng 1,33% so với tại Mỹ. Thu nhập của sinh viên hàng tháng chỉ vào khoảng 20 USD, còn mức lương khởi điểm cho một kỹ sư phần mềm mới ra trường dao động trong khoảng 100 USD. Chính vì thế, giá phần mềm Microsoft hợp pháp là quá tầm tay so với chuẩn thu nhập tại Việt Nam hiện nay.

Một số công ty, doanh ngiệp đã chuyển sang cài đặt hệ điều hành nguồn mở theo giới thiệu của bộ Bưu chính viễn thông, song có vẻ như người dùng vẫn chuộng dùng sản phẩm của Microsoft hơn. Để tìm lối ra cho gút thắt này, việc Microsoft lập Quỹ Hỗ trợ ICT Microsoft sẽ giúp giải quyết câu chuyện bản quyền từ tận gốc rễ.

NSCICT sẽ đệ trình lên Chính phủ một dự luật yêu cầu toàn bộ phần mềm Microsoft Windows và Office cài đặt tại các cơ quan công quyền và dự án quốc tế viện trợ tại Việt Nam phải là phần mềm hợp pháp. Từ số tiền thu được này, một tỷ lệ phần trăm theo thỏa thuận sẽ được quyên góp lại cho quỹ (dự kiến vào khoảng 80-90%). Quỹ này sẽ được sử dụng vào mục tiêu phát triển ICT tại Việt Nam, chính phủ điện tử, thị trường IT v..v..

Trước việc một loạt các nước tại châu Á và Nam Mỹ đang chuyển sang sử dụng nguồn mở để giảm bớt sự phụ thuộc vào Microsoft, thời gian gần đây, Microsoft đã vạch ra khá nhiều chiến lược dành riêng cho chính phủ điện tử, một lĩnh vực quan trọng trong phát triển ICT tại những thị trường đang phát triển. Cụ thể trong tình hình Việt Nam, với dự án Kiến trúc ICT Quốc gia, công nghệ SOA của Microsoft có thể sẽ tạo ra ảnh hưởng sâu rộng. Bộ Bưu chính viễn thông, khi ấy, sẽ có một trung tâm để phát triển riêng các nguồn lực và cơ sở hạ tầng cho chính phủ điện tử ở Việt Nam.

Sau sự kiện Intel đầu tư vào Việt Nam, Chính phủ có nhiều lý do để mong đợi vào việc Microsoft sẽ mở rộng đáng kể việc kinh doanh, cũng như đầu tư xây dựng một phòng thí nghiệm nghiên cứu tại Việt Nam. Nếu được, phòng thí nghiệm này sẽ phát huy tối đa hiệu quả từ dự án Viện nghiên cứu Cao cấp do chính phủ Mỹ tài trợ."

Đáp lại phần giới thiệu về Chương trình ICT trọng điểm quốc gia của Việt Nam và những khả năng hợp tác với Microsoft của Ban chỉ đạo 58, ông Bill Gates đã trao đổi khá thẳng thắn trên cương vị Chủ tịch của tập đoàn phần mềm Microsoft:

"Vì đây là một cuộc họp riêng với những người quan trọng tham gia, nên tôi sẽ trao đổi rất thẳng thắn với quý vị. Chính phủ Việt Nam ưu tiên phát triển IT là một điều rất tích cực. Tôi cho rằng đây là một kế hoạch rất tốt, bao gồm gần như đầy đủ các khía cạnh và thật tuyệt khi có những phương diện mà Microsoft có thể tham gia, đóng góp cho kế hoạch này. Nhưng để cho rõ ràng, cần nói trước với nhau rằng Việt Nam vẫn đang ở mức "chập chững" (beginning) về vấn đề sử dụng phần mềm có bản quyền".

Bill Gates nhấn mạnh bản ghi nhớ với Bộ Tài chính được xem như một bước khởi đầu rất tốt về vấn đề bản quyền phần mềm ở VN.

Tuy nhiên theo nhận định của các chuyên gia về CNTT, việc triển khai ký thoả thuận với từng Bộ ngành của Việt Nam cho thấy Microsoft đang đi theo chiến lược "tách nhỏ bó đũa" để giành ưu thế hơn trong quá trình đàm phán về vấn đề bản quyền phần mềm.

Nếu không có một giải pháp tổng thể chung cho vấn đề này từ cấp Chính phủ, thì Việt Nam sẽ gặp nhiều bất lợi hơn trong quá trình đàm phán.

Rõ ràng mức GDP của người Việt Nam còn quá thấp, và Microsoft cần có chính sách hỗ trợ về giá sản phẩm cho các nước đang phát triển như Việt Nam để tạo điều kiện thực thi tôn trọng bản quyền.

"Một số cuộc điều tra thăm dò cho thấy Việt Nam thậm chí còn nằm trong nhóm những nước có tỷ lệ dùng phần mềm lậu cao nhất thế giới. Đó là điểm chủ chốt. Chúng tôi không dám hy vọng tình hình này sẽ thay đổi chỉ trong một đêm, nhưng chúng tôi hy vọng sẽ có những tiến triển. Sáng nay, Thủ tướng Phan Văn Khải đã khẳng định Việt Nam sẽ thực hiện nghiêm túc việc tôn trọng bản quyền phần mềm, và bản ghi nhớ đã ký với Bộ Tài chính của các bạn là một xuất phát điểm tuyệt vời, chúng tôi hy vọng sẽ điều đó có thể giúp giải quyết vấn đề này phần nào".

Nói về thực trạng tôn trọng bản quyền phần mềm tại Việt Nam hiện nay, Bill Gates nhấn mạnh: "Một thực tế rõ ràng là doanh số phần mềm của chúng tôi tại thị trường Việt Nam hiện còn rất thấp, ý tôi muốn nói rằng đó là một con số RẤT RẤT THẤP. Nhưng không sao..." (Our total revenue in Việt Nam is very small today, i mean very, very small today. But that's OK...).

"Tôi chỉ muốn chia sẻ với các bạn những lĩnh vực nào chúng tôi đang kinh doanh tốt và những nơi nào chưa có được doanh thu. Thực tế cơ bản là phần lớn máy tính đang sử dụng trong các cơ quan chính phủ của các bạn không có bản quyền. Hãy tập trung từ đây, đảm bảo rằng Chính phủ sẽ sử dụng phần mềm hợp pháp đầu tiên. Sau đó là tiếp tục đến chính quyền địa phương và các doanh nghiệp."

"Ngay cả tại Mỹ, nước có tỷ lệ vi phạm bản quyền thấp nhất, người tiêu dùng, các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng có sự vi phạm bản quyền và chúng tôi không thể làm gì để ngăn chặn điều đó. Thường thì Chính phủ tôn trọng bản quyền nhiều nhất. Thái Lan và Hàn Quốc trong giai đoạn phát triển đầu tiên cũng giống như Việt Nam hiện nay mà thôi, vì thế, tôi hy vọng chúng ta sẽ có thể thảo luận về vấn đề này".

Tuy nhiên, vị kiến trúc sư trưởng của Microsoft đã tỏ ra "né tránh" về khả năng hợp tác hỗ trợ Chính phủ Việt Nam xây dựng Chính phủ điện tử trong Chương trình ICT trọng điểm quốc gia:

"Tôi biết thời gian không có nhiều, nên tôi muốn đi thẳng vào vấn đề. Tuy nhiên, thay vì 3 vấn đề lớn đã vạch ra trong kế hoạch về chính phủ điện tử v...v, chúng ta sẽ thảo luận những vấn đề nhỏ hơn, đơn giản nhất. Đó là vấn đề thứ nhất".

"Ở tất cả các nước chúng tôi hợp tác, các đối tác của chúng tôi sẽ kiếm được 10 USD doanh thu từ mỗi USD doanh thu bản quyền phần mềm chúng tôi nhận được. Đó là nguồn doanh thu từ phần cứng, viễn thông, hỗ trợ, phát triển ứng dụng v..v... Tại Việt Nam, chúng tôi cũng đang hợp tác tốt với FPT. Chúng tôi có thể giúp họ tăng gấp đôi số lượng nhân viên. Chúng tôi cũng có thể giữ một vai trò chủ chốt trong việc mang đến cho FPT nhiều dự án lớn, giúp tạo cho họ danh tiếng trên bản đồ CNTT thế giới. Chúng tôi cũng có thể lôi kéo nhiều đại gia quốc tế của Ấn Độ, của Mỹ vào Việt Nam. Nghe có vẻ đó là những tham vọng lớn, nhưng chúng ta vẫn có quyền hy vọng".

Phát triển nguồn nhân lực: Cần đội ngũ "xuất sắc"!

Bill Gates nói tiếp: "Vấn đề thứ hai mà tôi muốn đề cập đến là chuyện nhân lực. Tôi muốn nhấn mạnh rằng các bạn cần đo lường mức độ ảnh hưởng của chúng tôi trong việc hợp tác, hỗ trợ chứ không phải ở số lượng nhân viên Microsoft. Lấy thí dụ như ở Ấn Độ. Những việc mà chúng tôi làm tại đây là tạo ra các quan hệ đối tác tầm cỡ thế giới, giúp tạo ra hàng triệu việc làm cho nước này, nhưng số lượng nhân viên thực sự của Microsoft ở Ấn Độ lại chỉ khoảng vài ngàn người".

"Với Chính phủ Trung Quốc, chúng tôi cũng đã có những chương trình hỗ trợ về tài liệu về CNTT và máy tính. Ngoài ra cũng có một số hỗ trợ bằng tiền. Còn với Ai Cập, chúng tôi cũng đã có những hỗ trợ tương tự về nhân viên và phát triển phần mềm".

"Lấy thí dụ như ở Trung Quốc, chúng tôi đã có một kế hoạch hợp tác tổng thể với họ, từ cung cấp các tài liệu về chương trình giảng dạy máy tính, hỗ trợ xây dựng những trường đại học đẳng cấp quốc tế và cũng có nhiều trường hợp đầu tư trực tiếp bằng tiền mặt. Còn tại Ai Cập, chúng tôi đã đến thăm các công viên phần mềm của họ, cử một số chuyên gia, kỹ sư phần mềm sang tận nơi để giúp đỡ đào tạo. Chúng tôi tin vào yếu tố xây dựng nguồn lực con người. Như các bạn đã biết, Ấn Độ thành công vì họ có lộ trình xây dựng đội ngũ lập trình hợp lý, thông minh".

"Trong khi ấy, tuy Malaysia sở hữu công viên phần mềm trông hoành tráng nhất thế giới, song họ lại hoàn toàn thất bại. Đó là vì họ chỉ hái quả từ ngọn mà không chịu đầu tư cho các tài năng từ gốc".

"Một kỹ sư đẳng cấp thế giới có thể kiếm việc tại bất cứ đâu, chính vì thế, nhà nước sẽ rất khó giữ chân anh ta nếu như không có chế độ lương bổng hay đãi ngộ thích đáng. Hơn thế nữa, nếu các trường đại học chỉ có thể đào tạo ra vài trăm người đủ trình độ, trong khi lẽ ra họ cần phải đào tạo được hàng ngàn người, đấy cũng là một thất bại. Tuy kỹ năng lập trình hệ thống (engineering) là yêu cầu chủ chốt, song vẫn cần phải đào tạo, trang bị cho học viên thêm nhiều kỹ năng vệ tinh có liên quan khác".

Trong buổi làm việc này, Bill Gates đã "đánh bài ngửa" khi nói tới bản quyền phần mềm - vấn đề mấu chốt quyết định sự hợp tác và hỗ trợ của Microsoft đối với Việt Nam:

..."Nhưng để cho rõ ràng, cần nói trước với nhau rằng Việt Nam vẫn đang ở mức "beginning" (chập chững) về vấn đề sử dụng phần mềm có bản quyền..."

..."Một thực tế rõ ràng là doanh số phần mềm của Microsoft tại thị trường Việt Nam hiện còn rất thấp, ý tôi muốn nói rằng đó là một con số RẤT RẤT THẤP..."

Về khả năng lập quỹ hỗ trợ phát triển ICT Việt Nam từ nguồn thu bản quyền Microsoft tại các cơ quan công quyền và các dự án quốc tế, Bill Gates cho biết: "Vấn đề thứ ba là Quỹ hỗ trợ cho chương trình ICT của chính phủ. Tôi sẵn sàng hỗ trợ chính phủ Việt Nam về điểm này, và chúng tôi sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm với các bạn."

"Ý tưởng về quỹ, theo tôi thì OK, không có vấn đề gì. Nhưng tỷ lệ % cụ thể về tiền mặt mà chúng tôi có thể trích khỏi doanh thu phần mềm cho những dự án kiểu như thế này chỉ nhiều hơn 10% một chút. Nếu nhiều hơn thế, lợi nhuận của tập đoàn Microsoft sẽ bị ảnh hưởng."

"Một cách khác để chúng tôi hỗ trợ cho việc phát triển chương tình CNTT quốc gia Việt Nam là bằng việc tài trợ phần mềm. Chúng tôi cũng có thể hỗ trợ cho các điểm bưu điện văn hoá ở các cộng đồng dân cư. Khi ấy. sự hỗ trợ này sẽ mang lại những hiệu quả cao hơn. Chúng tôi rất vui mừng khi nhìn thấy ý tưởng này, và chúng tôi có thể sẽ thực hiện nó trong vòng vài tháng tới."

"Chúng ta có thể hiểu đơn giản thế này: Tôi tin rằng nếu chính phủ Việt Nam chịu trả một số tiền nhất định để mua bản quyền của các phần mềm, khi ấy chúng ta sẽ có thể đạt được các thoả thuận và cam kết song phương, tìm kiếm đối tác trong outsourcing hay xây dựng các trung tâm sáng tạo chẳng hạn. Hiện chúng ta đã có một trung tâm sáng tạo của Microsoft ở TP HCM, cái thứ hai sẽ ở HN và cái thứ 3 ở đâu đó."

Đánh giá tổng quan về khả năng triển khai Quỹ hỗ trợ ICT Việt Nam của Microsoft, Bill Gates cho rằng đây là một ý tưởng rất tốt, và phía Microsoft sẽ có những quá trình thảo luận sâu hơn với phía Việt Nam trong vòng vài tháng tới.

5 năm tới: "Chưa thể xây dựng trung tâm nghiên cứu Microsoft tại VN!"

Đề cập tới khả năng Microsoft đầu tư xây dựng các trung tâm nghiên cứu và phát triển của Microsoft tại Việt Nam trong tương lai, Bill Gates cho biết điều này là rất khó, và không thể thực hiện trong vòng 5 năm tới:

"Điều nữa mà tôi cũng muốn nói là 80% công việc nghiên cứu phát triển hiện nay của Microsoft là tại Mỹ, còn lại một phần nhỏ là ở Ấn Độ và Trung Quốc. Nhưng ở đó chúng tôi cũng không có phòng thí nghiệm sáng tạo nào lớn cả."

"Trong tương lai gần, việc hình thành các trung tâm nghiên cứu lớn của Microsoft tại Việt Nam là vấn đề khó. Thay vì cách đó, chúng tôi thường hợp tác với các đối tác nước sở tại để thực hiện các công việc như bản địa hóa phần mềm. Trong kế hoạch lâu dài, chúng tôi không nói là "không bao giờ", nhưng trong 5 năm tới thì Microsoft chắc chắn vẫn chưa có dự định xây dựng các trung tâm nghiên cứu phát triển lớn ở ngoài".

"Tuy nhiên, các công ty công nghệ lớn khác trên thế giới đang thực hiện theo xu hướng này, điển hình như việc Intel đầu tư vào Việt Nam. IBM cũng vậy, trước đây họ chỉ tập trung các trung tâm R&D tại Mỹ, nhưng nay đã khác. Microsoft không trực tiếp tham gia vào xu hướng này, nhưng sẽ thông qua các đối tác của mình".

Ông Bill Gates nói tiếp: "Phía Microsoft cũng đã đề xuất một số sáng kiến hỗ trợ các dự án ICT của Việt Nam. Đối với vấn đề phát triển nguồn nhân lực IT, Microsoft có thể xây dựng một số trung tâm CNTT tại các thành phố lớn, có đông sinh viên theo học ICT như Hà Nội, TP HCM, Huế, Cần Thơ và Đà Lạt. Một số trung tâm (chẳng hạn như ở HN và TP HCM) sẽ được xây dựng theo mô hình các trung tâm Sáng chế của Microsoft."

"Tuy nhiên, tại các trung tâm khác, cần phải cân đối được chương trình đào tạo với nhu cầu của các sinh viên và kỹ sư IT trẻ, những người có thu nhập rất thấp nhưng vẫn muốn tiếp cận với công nghệ và công cụ phát triển của Microsoft 24 giờ mỗi ngày".

"Những trung tâm này sẽ giúp hình thành nên thói quen sử dụng phần mềm hợp pháp trong các học viên, và vì thế, nó sẽ góp phần tích cực trong việc giải quyết vấn đề bản quyền".

"Tôi nghĩ là ý tưởng cơ bản trong Chương trình phát triển CNTT của các bạn rất sáng suốt và chúng tôi hoàn toàn có thể tham gia đóng góp cho nó. Nói chung, Tôi lạc quan về đất nước VN . Kể cả khi các bạn không thể làm tốt được như Trung Quốc thì học hỏi một vài kinh nghiệm của họ cũng không phải là chuyện xấu. Trong vòng vài tháng tới, tôi tin là sẽ có nhiều bước tiến".

Kết thúc buổi làm việc với ban chỉ đạo 58, chưa có kết quả hợp tác cụ thể nào, ngoài khả năng Microsoft quan tâm tới việc đầu tư vào các trường đại học. Vấn đề giá phần mềm Microsoft hiện quá cao so với GDP của người Việt Nam vẫn không có câu trả lời. Những triển vọng hợp tác thực tiễn vẫn chỉ mới ở mức thống nhất về phương hướng, cần thảo luận cụ thể hơn trong thời gian tới.

Bill Gates cho biết phía Microsoft rất sẵn lòng hỗ trợ Việt Nam và mong muốn có thể hiện thực hoá việc hợp tác vào một nội dung cụ thể nào đó trong vài tháng tới. "Tất nhiên là chúng tôi cần một điểm để đầu tư. Chúng tôi phải quyết định sẽ đầu tư vào lĩnh vực nào ở VN: Chính phủ điện tử, các trường Đại học, phát triển phần mềm hay một lĩnh vực nào khác. Theo tôi, trong vòng 5 năm tới, việc hợp tác các trường đại học VN sẽ là một hướng đi rất quan trọng của Microsoft".

"Từ cuộc gặp với Thủ tướng Phan Văn Khải trong tháng 6 năm ngoái ở Mỹ, tôi rất vui khi nhận thấy chúng ta đã có nhiều khả năng hợp tác, tạo nên bức tranh tổng thể ngày hôm nay. Chúng tôi sẽ lựa chọn một vài khả năng hợp tác để triển khai vào thực tiễn trong vài tháng tới. Tháng 11 tới, một lãnh đạo cấp cao khác của Microsoft sẽ sang Việt Nam để tiếp tục tìm kiếm những khả năng hợp tác cụ thể hơn".

Bill Gates cũng chính thức có lời mời các quan chức phụ trách phát triển về CNTT của Việt Nam sang thăm trụ sở chính của Microsoft tại Mỹ. Ông cũng hứa chắc chắn sẽ quay trở lại Việt Nam trong thời gian tới để chứng kiến và tìm hiểu thêm (to learn more and see more) đất nước này.