Cần phải chuẩn hoá lại cơ sở dữ liệu về đăng ký doanh nghiệp.

"Các con số công bố về số lượng doanh nghiệp ra đời theo Luật Doanh nghiệp tiếp tục gây nên những ấn tượng về sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam sau gần 5 năm Luật Doanh nghiệp có hiệu lực, song lại chưa phải là bức tranh đầy đủ về hoạt động của khu vực kinh tế này".

Đó là kết luận của Chương trình Phát triển kinh tế tư nhân (MPDF) sau khi nghiên cứu về đăng ký và thành lập doanh nghiệp ở Việt Nam. Thậm chí, kết quả của những đợt khảo sát thực tiễn phục vụ cho nghiên cứu này còn cho thấy, những con số công bố không cung cấp được các thông tin về việc doanh nghiệp đang hoạt động có phát triển hay không hoặc đang phát triển ở mức độ nào.

Trong số 300 doanh nghiệp đã đăng ký từ tháng 1 năm 2000 đến tháng 12 năm 2002 được điều tra, có 73,7% đang hoạt động; 13,7% gần như đóng cửa; 15,7% ở tình trạng không rõ ràng mặc dù các điều tra viên đã cố gắng để xác định.

Đáng quan tâm hơn là trong số 14 doanh nghiệp đã chính thức ngừng hoạt động thì chỉ có 3 doanh nghiệp hoàn thành các thủ tục hành chính theo yêu cầu; 39% doanh nghiệp không ở đúng địa chỉ đã đăng ký...

Theo các nghiên cứu viên, việc sử dụng các con số doanh nghiệp đăng ký kinh doanh mới để đánh giá toàn cảnh sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân của Việt Nam là không ổn và thậm chí là không chính xác.

Đặc biệt, mặc dù thời gian để đăng ký kinh doanh đã rút ngắn và thuận lợi rất nhiều, song các vấn đề của khu vực kinh tế tư nhân lại thường phát sinh và chưa được giải quyết ở khâu hậu đăng ký kinh doanh.

"Chúng tôi thực hiện phỏng vấn chi tiết hơn với một mẫu nhỏ hơn trong số 300 doanh nghiệp thì được biết, doanh nghiệp mất trung bình 50 ngày để hoàn tất việc đăng ký doanh nghiệp kể từ khi xin giấy đăng ký kinh doanh cho tới khi được mua quyển hóa đơn đỏ để được tính phần thuế giá trị gia tăng.

Theo báo cáo Kinh doanh 2005 của Ngân hàng Thế giới - một báo cáo so sánh các chỉ số chính về môi trường kinh doanh ở 145 nước trên toàn thế giới, 50 ngày là một thời gian khá dài đối với việc đăng ký doanh nghiệp", bà Nguyễn Quỳnh Trang, Giám đốc Chương trình Phát triển môi trường kinh doanh của MPDF cho biết.

Đối với doanh nghiệp, việc đăng ký thành lập không thể chỉ dừng lại ở thủ tục nhận giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Nên cho dù Sở Kế hoạch và Đầu tư nhiều địa phương đã rút thời gian thực hiện thủ tục này thì quá trình thành lập doanh nghiệp vẫn không hề đơn giản, đặc biệt là việc xin cấp hoá đơn đỏ được doanh nghiệp coi là bước phiền toái nhất.

Rất có thể, sự phiền toái này là một trong những nguyên nhân khiến có tới 1/3 số doanh nghiệp không xác định được là có hoạt động hay không đã không đăng ký mã số thuế và làm các thủ tục khởi nghiệp.

Tiếp sau đó là những thủ tục về đất đai. Theo thông tin từ bản nghiên cứu này thì chưa đến 10% doanh nghiệp được phỏng vấn không có văn phòng trên đất riêng, mà phải sử dụng tài sản thuộc sở hữu của người sáng lập hoặc thuê, có tới 11% phải thuê lại của doanh nghiệp nhà nước.

Ngoài ra, liên quan đến lĩnh vực thuế, nhiều doanh nghiệp cho biết, họ không thể tuyên bố làm ăn thua lỗ khi báo cáo thuế vì cán bộ thuế thường cho rằng lãi của doanh nghiệp phải năm sau cao hơn năm trước, đồng nghĩa với khoản thuế thu nhập cũng phải tăng theo tương ứng.

"Tiến hành những nghiên cứu như vậy, chúng tôi muốn cung cấp cho Ban soạn thảo Luật Doanh nghiệp thống nhất những thông tin thiết thực về các vấn đề cần tiếp tục giải quyết để Luật Doanh nghiệp thống nhất cải thiện hơn nữa về thủ tục đăng ký và thành lập doanh nghiệp", bà Trang nói.

Đặc biệt, cũng từ nghiên cứu này, một kiến nghị lớn được đưa ra là cần phải chuẩn hoá lại cơ sở dữ liệu về đăng ký doanh nghiệp. Nghiên cứu cho thấy, một số doanh nghiệp thực ra không bao giờ hoạt động hoặc nhanh chóng ngừng hoạt động ngay sau khi đăng ký, nhưng những thông tin này không được cập nhật trong cơ sở dữ liệu.

Số liệu của Tổng cục Thống kê cũng cho thấy, số lượng doanh nghiệp đang hoạt động thấp hơn số liệu doanh nghiệp đăng ký của Trung tâm Thông tin doanh nghiệp khoảng 40%.