Tỉnh táo với "20.000 tiến sĩ"!

(VietNamNet) - Bộ trưởng GD-ĐT sẽ đối thoại trực tuyến với người dân ngày 18/12 tới. Ông Nguyễn Ḥa, cây bút lư luận-phê b́nh văn học, đă gửi thư ngỏ tới Bộ trưởng với tiêu đề "Hăy tỉnh táo trước khi đưa ra một chỉ tiêu cho giáo dục đào tạo".  

Bạn muốn đối thoại ǵ với Bộ trưởng qua buổi giao lưu, hăy bấm vào đây. 

Bức thư của ông Nguyễn Ḥa đề cập tới  "những người thầy với chức danh GS, PGS, với học vị TS trong hoàn cảnh mà mới đây, Bộ trưởng vừa đưa ra kế hoạch trong 10 năm tới, nước ta sẽ đào tạo... 20.000 TS". 

Gặp gỡ các GS, nhà giáo nhân dân được công nhận năm 2006 nhân dịp 20/11. Ảnh: Lan Hương

Thưa Bộ trưởng! 

Gần 10 năm trước, tôi đă rời bỏ giảng đường ĐH, chủ yếu v́ muốn được làm lư luận - phê b́nh chuyên nghiệp; và c̣n v́ tôi nhận thấy có quá nhiều người học không cần trau dồi tri thức mà chỉ cần “bằng cấp”, trong khi bản thân tôi không có khả năng đáp ứng yêu cầu của họ.  

Điều này, tôi rút ra được khi nh́n vào ánh mắt của SV lúc ngồi trên giảng đường và những lần vào ngày thi. Hết tốp này đến tốp khác thập tḥ trước cửa nhà để... xin điểm! Cố gắng học hỏi, đào sâu suy nghĩ, một thời, tôi vẫn nghĩ sự cố gắng của ḿnh sẽ có ích với người học. Cuối cùng,  tôi biết ḿnh đă lầm, học v́ điểm, học v́ “bằng cấp” th́ con đường ngắn nhất, thuận tiện nhất là “chạy điểm” hoặc “quay cóp”.  

Thú thực với Bộ trưởng, ngày ấy, tôi tự biết ḿnh không đủ sức xoay chuyển một xu thế như đă trở thành “lẽ đương nhiên”. Đáng buồn là từ ngày tôi rời khỏi giảng đường, số người đến thăm giảm đi đột ngột, không c̣n cái cảnh tấp nập tốp này tốp khác ríu rít thầy thầy em em, để rồi sau đó lại dúi vào tay vợ con tôi chiếc phong b́ mà họ biết chắc chắn là tôi sẽ trả lại! 

Suy ngẫm để t́m câu trả lời cho thực trạng đă đến lúc trở nên rất đáng quan ngại của nền giáo dục nước nhà, trong rất nhiều nguyên do có thể chỉ ra, tôi xin được bàn về những người thầy với chức danh GS, PGS, với học vị TS trong hoàn cảnh mà mới đây, Bộ trưởng vừa đưa ra kế hoạch "trong 10 năm tới, nước ta sẽ đào tạo... 20.000 TS".

Nhiều học vị cao, hiếm đầu ngành!

Thưa ông! Tôi đă đọc vô số tác phẩm, công tŕnh, bài tiểu luận với tác giả là GS, TS. Tôi cũng đă nhiều lần gặp gỡ hay nghe bài giảng của các giảng viên có chức danh, học vị cao thuộc nhiều chuyên ngành khoa học khác nhau, ở các cấp học từ cử nhân đến nghiên cứu sinh. 

Đến nay, trong những điều tôi rút ra được th́ phần lớn chỉ là sự “thất vọng”. Bởi theo đánh giá của riêng tôi, các công tŕnh khoa học thật sự có giá trị, những người thầy thật sự có năng lực và uy tín ở Việt Nam hiện tại là rất hiếm hoi. 

Chúng ta đang thiếu (hay không có?) các chuyên gia đầu ngành. Nhiều người làm khoa học chưa được trang bị hệ thống tri thức có tính cách nền tảng hoặc thiếu vắng khả năng tư duy độc lập và sáng tạo để từ đó nảy sinh, đề xuất các ư tưởng khoa học có giá trị lư luận - thực tiễn. 

Ví như cách đây vài năm, một vị GS xuất bản một cuốn sách chỉ nhằm chứng minh Hoài Thanh đă đúng v́ trong Thi nhân Việt Nam ông đánh giá Nguyễn Bính là nhà thơ “chân quê”! 

Rồi năm 2004, một tập thể GS, TS công bố một công tŕnh về văn học Việt Nam thế kỷ XX với nhiều kết quả nghiên cứu thiếu vắng phẩm chất khoa học, vậy mà NXB Giáo dục vẫn tái bản làm “tài liệu tham khảo đặc biệt”, vẫn được ĐHQG Hà Nội trao giải thưởng KH - CN.  

Gần đây, tôi có được nghe một số TS giảng bài và thú thật với Bộ trưởng rằng, nỗi “thất vọng” của tôi càng thêm tràn trề.  

Ấy là có vị TS phân tích từ “lư” trong Hán tự có nghĩa là “sắp xếp, sửa chữa” rồi ông chỉ dẫn cho người học: “Đi trên đường thấy có biển ghi “lư tŕnh” th́ phải biết đó là đoạn đường đang sửa chữa!”.  

Lại nữa, tôi đă thật sự chán chường khi nghe một PGS.TS tuyên bố rằng: “Làm khoa học mà không có tiền th́ làm thế nào được!”... Phải chăng, đă qua rồi thời SV vẫn thường rỉ tai nhau để được đến nghe GS Trần Đ́nh Hượu, GS Trần Quốc Vượng, PGS Từ Chi hoặc GS Phan Huy Lê, PGS Phan Ngọc... giảng bài, cho dù phải ngồi ở hành lang lúi húi nghe và ghi chép? 

Và hẳn là ông Bộ trưởng cũng biết rằng công tŕnh nghiên cứu của các học giả trên đây được tiến hành trong hoàn cảnh không được đầu tư, họ không có học vị TS, và chức danh GS hay PGS của họ chỉ được đặt trước tên tuổi mỗi người trong khoảng gần 20 năm nay. 

Điểm mặt "nghi án đạo văn" 

Lại nữa, thưa Bộ trưởng, tôi không rơ ông có điều kiện theo dơi trên báo chí xem người ta viết ǵ về hiện tượng các nhà khoa bảng “đạo văn”.

Riêng với tôi, cho đến nay ít nhất cũng đă công bố trước dư luận về hành vi “đạo văn” trong công tŕnh “nghiên cứu” của các vị như PGS TS Đỗ Lai Thuư, PGS TS Nguyễn Chí Bền, TS Hoàng Xuân Lương, TS Trần Kim Dung (1)... hoặc phân tích để chỉ rơ các phẩm chất “phi khoa học” trong công tŕnh Văn luận của TS Đoàn Hương và giáo tŕnh Nghệ thuật học của TS Đỗ Văn Khang, trong cuốn sách Đổi mới phương pháp dạy - học môn Cơ sở văn hoá Việt Nam của TS Chu Thị Thanh Tâm và Ts Trần Thuư Anh..., đặc biệt là về t́nh trạng “đạo văn” vô tội vạ trong cuốn giáo tŕnh Cơ sở văn hoá Việt Nam do một GS chủ biên.  

Xin được hỏi, Bộ trưởng có biết rằng từ năm 1996 đến nay, SV của chúng ta đă lĩnh hội tri thức về văn hoá và văn hoá dân tộc qua một cuốn giáo tŕnh “đạo văn” hay không? Bất chấp ư kiến của dư luận khoa học, các nhà xuất bản Giáo dục và ĐHQG Hà Nội vẫn tái bản cuốn giáo tŕnh này.

Trong số tác giả viết sách, vẫn có người được nhận chức danh PGS, trao danh hiệu Nhà giáo Ưu tú, làm luận án TS và... hàng vạn SV vẫn cặm cụi tiếp thu tri thức từ những thầy cô thiếu vắng tư cách v́ đă “ăn cắp” tri thức của người khác một cách công khai.

Vậy theo Bộ trưởng, t́nh trạng này là đúng đắn hay đă đến lúc cần phải chấm dứt? 

Thưa Bộ trưởng!

Tôi đă dự khá nhiều buổi bảo vệ luận án TS, và không ít lần tôi đă lắc đầu ngao ngán mà cho rằng, rồi đây, số phận bản luận án hời hợt về khoa học lại được bỏ phiếu xuất sắc kia là ở trong ngăn kéo và chỉ có ư nghĩa với tác giả khi cần kê khai lư lịch khoa học.  

Ông Bộ trưởng có biết, một vị GS lần nào cũng đọc trước hội đồng bảo vệ luận án một bản nhận xét trên dưới một trang giấy với vài ba ư kiến chung chung và bao giờ cũng kết thúc bằng một câu chuyện bông phèng để mọi người cùng cười và quên mất là ông nhận xét vô thưởng vô phạt.  

Ông Bộ trưởng có biết, sau khi bảo vệ, một vị TS mang luận án ra in thành sách trong tư cách là “đồng tác giả” với vị GS hướng dẫn, làm báo chí phải đặt câu hỏi: đó là luận án của thầy hay của tṛ?...  

Nghĩa là có rất nhiều câu chuyện bi hài đă xảy ra trong việc tiến hành và bảo vệ luận án TS. Tiếc rằng sau vài ba năm, những vị “tiến sĩ” nọ nghiễm nhiên đủ tiêu chuẩn “hướng dẫn” các nghiên cứu sinh khác, và họ làm cho tôi tin rằng sự hời hợt về khoa học tiếp tục được nối dài. 

Thưa Bộ trưởng! Tôi thiển nghĩ, đối với giáo dục - đào tạo của chúng ta, lúc này là suy nghĩ và hành động, thông qua hành động mà đưa tới niềm tin. 

Nên tôi c̣n băn khoăn khi đọc ư kiến của Bộ trưởng mới đây, v́ dường như Bộ trưởng chưa t́m hiểu kỹ lưỡng về năng lực, tŕnh độ thực sự của đội ngũ GS và PGS ở Việt Nam trước khi trao cho họ sứ mệnh cao cả là trong 10 năm tới đào tạo ra 20.000 tiến sĩ.  

Xin không đề cập tới các GS, PGS có tŕnh độ khoa học cao, có năng lực nghiên cứu chuyên sâu, v́ phần nào nhờ họ mà tôi trưởng thành. Nhưng tôi thật sự không tin cậy những vị GS, PGS đang ở trong t́nh trạng như tôi đă đề cập, nhất là với những vị đă “đạo văn” trong khi nghiên cứu. 

20.000 tiến sĩ, có khả thi? 

Không bàn tới các tiêu chuẩn khác trong hồ sơ phong chức danh v́ chúng ít nhiều mang yêu cầu về chuyên môn, trước khi đặt vấn đề đăi ngộ (điều tôi nghĩ là thoả đáng và cần thiết), Bộ trưởng thử cho tiến hành kiểm tra trực tiếp, công khai, khách quan về tŕnh độ ngoại ngữ xem trong đội ngũ GS, PGS hiện có của nước ta có tŕnh độ tương đương với văn bằng ngoại ngữ mà họ đă tŕnh ra trong hồ sơ chức danh hay không?  

Nội bằng việc ấy thôi, tôi tin là Bộ trưởng sẽ thu hồi lại ư kiến coi: “Đạt tới chức danh GS, danh hiệu Nhà giáo nhân dân tức là các thầy, cô giáo đă đạt tới đỉnh cao nhất về chuyên môn”. Vậy nên, hăy tỉnh táo trước khi đưa ra một chỉ tiêu, hăy cố gắng đánh giá chính xác về thực trạng đào tạo TS trước khi đưa ra một kế hoạch.

Tôi viết Thư ngỏ này gửi tới ông, vừa với tinh thần của một “cựu đồng nghiệp”, vừa với ư thức của một công dân, vừa là ư kiến của một người làm lư luận - phê b́nh.  

Những điều tôi viết trên đây có thể làm Bộ trưởng không vừa ư, song do hy vọng ông đă biết tới lời của người xưa rằng “trung ngôn nghịch nhĩ” nên tôi vẫn xin được gửi tới ông và kính mong ông sẽ đọc nó với tinh thần thiện chí, cầu thị. 

Cuối cùng, xin chúc Bộ trưởng nhiều sức khoẻ, và sẽ làm được nhiều công việc ích lợi cho nước, cho dân trong nhiệm kỳ của ḿnh!  

 Hà Nội, ngày 10/12/2006 

------------------------------------------------------------

1. Xem: báo Thể thao - Văn hoá, báo Công an Nhân dân, báo Văn nghệ Trẻ, báo Gia đ́nh - Xă hội, tạp chí Nghiên cứu Văn học, tạp chí Thế giới mới....  

Ư kiến của bạn: