Giấy phép con lại trỗi dậy

Thứ Sáu, 26/05/2006, 09:07 (GMT+7)
Tổng kết sáu năm thi hành luật doanh nghiệp:

Giấy phép con lại trỗi dậy

Ảnh minh hoạ

TT - Trưởng Ban kinh tế vĩ mô Nguyễn Đình Cung (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư) đã đồng tình với nhận định cho rằng việc các bộ, ngành đang tìm cách đưa vào luật, pháp lệnh, nghị định những giấy phép mới đang “gặm nhấm” Luật doanh nghiệp (DN).

Hai trong bốn nội dung quan trọng nhất của bản tổng kết sáu năm thi hành Luật doanh nghiệp là đánh giá “hệ thống” cơ quan đăng ký kinh doanh và cải cách giấy phép kinh doanh. Cơ quan đăng ký kinh doanh chỉ thực hiện “thông thạo hơn” được một trong bốn nhiệm vụ được giao. Còn giấy phép kinh doanh thì lại đang “trỗi dậy một làn sóng mới”.

Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM) và Tổ chức Hợp tác kỹ thuật Đức (GTZ) công bố nhận định trên trong hội thảo về “Sáu năm thi hành Luật doanh nghiệp 1999: những vấn đề nổi bật và bài học kinh nghiệm” diễn ra ngày 25-5 tại Hà Nội.

4 nhưng chỉ làm 1

Theo qui định của Luật DN, các cơ quan đăng ký kinh doanh (ĐKKD) có bốn nhiệm vụ chính là: giải quyết việc ĐKKD; hướng dẫn người ĐKKD về ngành nghề kinh doanh có điều kiện; xây dựng và quản lý hệ thống thông tin về DN và kiểm tra, giám sát DN hoạt động theo nội dung đã ĐKKD.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Đình Cung, sau sáu năm thực hiện Luật DN, chỉ có nhiệm vụ thứ nhất được thực hiện “thông thạo”, ba nhiệm vụ còn lại gần như chưa có sự cải thiện nào đáng kể. Ngay ở nhiệm vụ thứ nhất cũng còn nhiều hạn chế.

Đó là các cơ quan ĐKKD vẫn làm việc theo lối “thủ công”, chủ yếu xử lý công việc bằng văn bản giấy tờ; không có sự phối hợp, dính kết, liên thông bằng công nghệ mạng. Điều này khiến người ĐKKD muốn nhận được giấy chứng nhận phải đi lại trung bình là năm lần.

Qui trình cấp giấy ĐKKD cũng chưa đồng nhất; có việc làm được ở nơi này nhưng lại không làm được ở nơi kia. Cơ chế “một cửa” chỉ mang tính hình thức, nhiều khi phản tác dụng…

Việc hướng dẫn về ngành nghề kinh doanh có điều kiện thì không có phòng ĐKKD nào có thể thực hiện được. Lý do: hiện không có thống kê có bao nhiêu ngành nghề thuộc dạng này và điều kiện kinh doanh đó là gì.

Giải quyết trường hợp này, các phòng ĐKKD chỉ nói một cách chung chung là: “DN chỉ hoạt động kinh doanh khi đáp ứng đủ điều kiện qui định của pháp luật”.

Về hệ thống thông tin DN, hiện chưa thể tra cứu trên mạng một cách rộng rãi. Muốn có thông tin, người ta phải trực tiếp đến các phòng ĐKKD hoặc Trung tâm thông tin DN - Cục Phát triển DN. Những dữ liệu về DN hiện đang lưu giữ riêng rẽ và thủ công tại mỗi địa phương.

Có nơi đã nhập vào máy tính nhưng phần mềm sử dụng lại không thống nhất. Nhiệm vụ giám sát DN và hộ kinh doanh thì không chỉ không đáp ứng được yêu cầu mà còn gây những “phản ứng phụ” nguy hiểm.

Đó là nhiều nơi còn tư duy: cơ quan ĐKKD phải chịu những tiêu cực do DN gây nên (nếu có). Chính vì sức ép không đáng có và rất sai lầm này khiến cơ quan ĐKKD tự lui vào “thế thủ an toàn”. Hệ lụy là người ĐKKD lại bị gây phiền hà.

Mỗi tuần thêm một giấy phép con

Lý do khiến các cơ quan ĐKKD khó hoàn thành nhiệm vụ là các đơn vị này chưa hình thành một hệ thống độc lập mà đang “ký gửi” vào ngành kế hoạch - đầu tư; không có mối liên hệ trực tiếp với nhau, phân tán.

Cán bộ cấp huyện chỉ kiêm nhiệm; nhân lực, phương tiện tỉ lệ nghịch với công việc. Trong khi các văn bản qui định về tổ chức, nhân sự chồng chéo, mâu thuẫn...

Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương phát hiện rằng hiện nay bình quân mỗi tuần lại sinh thêm một giấy phép con (GPC) mới. Sự sản sinh đó tạo nên một làn sóng với muôn hình vạn trạng cách thức khác nhau.

Nhiều GPC đã xóa thì được tái sinh, trong đó có giấy phép (GP) kinh doanh nhà trọ. Những GP chưa kịp xóa thì được tìm cách đưa vào luật, nghị định, pháp lệnh chuyên ngành để tồn tại bền vững và hiệu lực hơn.

Khi được luật hóa, các GP trá hình đó còn sinh sôi nảy nở ra nhiều giấy "cháu, chắt" khác. Ông Nguyễn Đình Cung đồng tình với nhận định: “Các luật và pháp lệnh này đang dần “gặm nhấm” Luật DN”.

Kết quả lớn nhất được tìm thấy trong công tác cải cách GP kinh doanh là xác định về pháp lý danh mục ngành nghề kinh doanh bị cấm và kinh doanh có điều kiện. Ngoài danh mục này thì hoàn toàn được tự do kinh doanh.

Về tư duy đại cương đã chuyển đổi quan niệm cho phép kinh doanh những ngành nghề Nhà nước đồng ý sang được phép kinh doanh những gì không cấm. Kèm theo kết quả này là Luật DN đã xác định rõ cơ quan có thẩm quyền qui định các danh mục ngành nghề cấm hoặc có điều kiện.

Tiếp theo là có một số GP kinh doanh đã được loại bỏ. Tuy nhiên sự nỗ lực của tư duy cải cách đã vấp phải quá nhiều trở ngại. Cụ thể: phát hiện gần 500 GP kinh doanh nhưng chỉ loại được gần 200. Chính phủ bốn lần yêu cầu các địa phương, bộ ngành rà soát, báo cáo, xóa bỏ những GP phạm qui thuộc địa bàn, lĩnh vực mình thì không đạt được một kết quả nào.

"Cuộc chiến" phải có hồi kết!

Theo ông Nguyễn Đình Cung, từ những kinh nghiệm của sáu năm thi hành Luật DN, có thể thấy vấn đề cơ bản nhất đặt ra trong quá trình triển khai Luật DN 2005 là phải tách bạch và phân biệt rõ việc đầu tư, tổ chức sản xuất kinh doanh và công việc quản lý nhà nước.

Với GPC, nếu tới đây chúng ta không có được một khuôn khổ pháp lý rõ ràng cho việc này thì những nỗ lực xóa bỏ các GPC sẽ là "cuộc chiến" không có hồi kết.

Đó cũng là lý do mà đi kèm với các nghị định khác hướng dẫn cụ thể về Luật DN còn có thêm một nghị định về qui trình ban hành các qui định có tính chất cấp phép cho các DN nhằm khắc phục sự tùy tiện trong việc ban hành các qui định, có tính chất như GPC, nâng cao chất lượng các GP liên quan đến kinh doanh.

QUANG THIÊN - NHẬT LINH